W skrócie: Wigilia to wieczerza 24 grudnia, rozpoczynana po pojawieniu się pierwszej gwiazdki. Najważniejszym momentem jest wspólna modlitwa, czytanie Ewangelii o narodzeniu Jezusa i dzielenie się opłatkiem z życzeniami. Do tradycji należą też sianko pod obrusem, dodatkowe nakrycie dla zbłąkanego wędrowca, postne potrawy i Pasterka o północy.
Wigilia Bożego Narodzenia to dla wielu rodzin najważniejszy wieczór w roku. Choć zwyczaje różnią się w zależności od regionu, ich sens jest wspólny: radość z narodzenia Jezusa i pojednanie przy jednym stole.
Jak przebiega wieczerza wigilijna?
- Pierwsza gwiazdka – wieczerzę zaczyna się, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazda, na pamiątkę gwiazdy betlejemskiej.
- Modlitwa – zwykle prowadzi ją najstarszy członek rodziny lub ojciec.
- Czytanie Ewangelii – opisu narodzenia Jezusa z Ewangelii według św. Łukasza (Łk 2,1–14).
- Dzielenie się opłatkiem i składanie sobie życzeń.
- Wieczerza – tradycyjnie z potraw postnych.
- Kolędy przy stole lub przy choince (zobacz Cicha noc, Bóg się rodzi).
- Pasterka – Msza Święta o północy.
Modlitwa przed wieczerzą wigilijną
Panie Jezu, w ten święty wieczór gromadzimy się przy wigilijnym stole, by radować się Twoim narodzeniem. Dziękujemy Ci za dar rodziny, za wszystkich, którzy są dziś z nami, i za dary, które przygotowaliśmy. Pamiętamy o tych, których nie ma już wśród nas – przyjmij ich do swojej chwały. Pobłogosław ten opłatek, który za chwilę przełamiemy, i spraw, by w naszych sercach zamieszkały pokój i miłość. Amen.
Po modlitwie można odmówić Ojcze nasz i Zdrowaś Maryjo, a zmarłych wspomnieć modlitwą Wieczny odpoczynek.
Co oznacza opłatek?
Opłatek to cienki, przaśny chleb – ten sam, z którego wypieka się hostie. Dzielenie się nim jest znakiem pojednania, przebaczenia i życzliwości. Przełamując opłatek, życzymy sobie nawzajem tego, co najlepsze, i przypominamy, że Jezus narodził się w Betlejem – w „domu chleba”. Opłatki wigilijne zwykle można otrzymać w parafii w Adwencie.
Życzenia przy opłatku – przykłady
- Niech Dzieciątko Jezus błogosławi Ci w każdym dniu nowego roku.
- Życzę Ci zdrowia, pokoju w sercu i radości z narodzin Jezusa.
- Niech Boża miłość wypełnia nasz dom, a my potrafimy sobie przebaczać.
- Dla dziecka: Życzę Ci, żebyś zawsze był(a) blisko Pana Jezusa i żeby te święta były pełne radości.
Wigilijne tradycje
- Sianko pod obrusem – przypomina żłóbek, w którym położono Jezusa.
- Dodatkowe nakrycie – dla niespodziewanego gościa lub zbłąkanego wędrowca; znak gościnności i pamięci o samotnych.
- Dwanaście potraw – w wielu domach liczba nawiązuje do dwunastu apostołów; tradycyjnie są to potrawy postne: barszcz z uszkami, ryba, pierogi, kapusta z grzybami, kutia czy kompot z suszu.
- Choinka i szopka – symbol drzewa życia i obraz betlejemskiej stajenki.
Zgodnie ze wskazaniami Episkopatu w Wigilię nie obowiązuje już wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, ale Kościół zachęca, by zachować tradycję postnej wieczerzy.
Pasterka
Pasterka to uroczysta Msza Święta odprawiana o północy z 24 na 25 grudnia, na pamiątkę pasterzy, którzy jako pierwsi przybyli do Betlejem. W wielu kościołach rozpoczyna się kolędą Wśród nocnej ciszy.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy zaczyna się wieczerzę wigilijną?
Tradycyjnie po pojawieniu się pierwszej gwiazdki na niebie, na pamiątkę gwiazdy betlejemskiej.
Co oznacza dzielenie się opłatkiem?
To znak pojednania, przebaczenia i życzliwości. Przełamując opłatek, składamy sobie życzenia i przypominamy, że Jezus narodził się w Betlejem – „domu chleba”.
Czy w Wigilię obowiązuje post?
Według wskazań Episkopatu w Wigilię nie obowiązuje już wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, ale Kościół zachęca do zachowania tradycji postnej wieczerzy.
Dlaczego zostawia się puste miejsce przy stole wigilijnym?
Dodatkowe nakrycie jest dla niespodziewanego gościa lub zbłąkanego wędrowca. To znak gościnności i pamięci o osobach samotnych.
Jaki fragment Ewangelii czyta się w Wigilię?
Najczęściej opis narodzenia Jezusa z Ewangelii według św. Łukasza (Łk 2,1–14).
